Wat is een bottomless portafilter en wat zie je eraan?

Bij een gewone portafilter loopt de espresso via een uitloop in je kopje. Bij een bottomless portafilter is de onderkant open en kijk je van onder tegen het filtermandje aan. Zo zie je hoe de espresso uit de koffie komt, en of dat overal gelijk gaat. Sage verkoopt er zelf ook een, onder de naam Naked Portafilter.

Wat is een bottomless portafilter precies?

Een portafilter is de houder met handvat die je in de machine draait. Daarin zit een filtermandje met de gemalen koffie. Bij een gewone portafilter zit onder het mandje een dichte bodem met een of twee uitlopen. De koffie loopt eerst in die bodem en dan via de uitloop in je kopje.

Bij een bottomless portafilter is die bodem weg. Het mandje zit in een ring en de onderkant is open. De espresso druppelt direct uit het mandje. Je ziet dus de onderkant van het mandje, en hoe de koffie door de gaatjes komt. In het mandje ligt de puck, de aangedrukte koek koffie. Een andere naam is naked portafilter.

Waarom zou je dat willen? Sage schrijft dat je er je extractie mee kunt bekijken en bijsturen. Extractie is het oplossen van smaak uit de koffie. La Marzocco zegt het zo: je ziet het hele zetproces en kunt problemen zoals channeling en scheef aandrukken opsporen.

Hoe ziet een goede espresso eruit van onderen?

Seattle Coffee Gear beschrijft een goede shot zo:

1. De eerste seconden komt er niets. De koffie wordt eerst nat.
2. Daarna wordt de hele onderkant ongeveer tegelijk donker. Overal verschijnen druppels.
3. De druppels lopen samen tot één straal in het midden. Die straal blijft rustig lopen.
4. De kleur begint donker en wordt langzaam lichter.

Sage schrijft in de handleiding van de Barista Pro dat de espresso moet lopen als druipende honing.

Wat betekenen spuitjes en straaltjes onder de portafilter?

Spuitjes en losse straaltjes wijzen meestal op channeling. Het water zoekt dan een kortere weg door de koffie, in plaats van overal even veel. In deze tabel zie je wat je kunt tegenkomen.

De bronnen hiervoor zijn Seattle Coffee Gear en Kaffeemacher. Kaffeemacher voegt eraan toe dat één klein spuitje opzij nog geen zware channeling betekent.

Ziet de shot er rommelig uit, maar smaakt hij goed? Dan is er weinig aan de hand. Bij tests van Stéphane Ribes, op de site van Decent Espresso, ging een gelijkmatig beeld niet altijd samen met een betere smaak.

Werkt een bottomless portafilter met een dubbelwandig mandje?

Het kan, maar je ziet er weinig aan. Een dubbelwandig mandje heet ook wel drukmandje. Volgens Breville heeft de buitenste wand van zo'n mandje maar één klein gaatje. Alle koffie komt dus uit dat ene gaatje. Hoe de koffie door het mandje komt, zie je dan niet. Seattle Coffee Gear schrijft: het werkt, maar je leert er niets van.

Bij de Sage Barista Express en Barista Pro zitten beide soorten mandjes in de doos. In de handleiding staat: gebruik het enkelwandige mandje voor vers gemalen bonen en het dubbelwandige voor voorgemalen koffie. Wil je onder een bottomless portafilter echt iets zien, gebruik dan het enkelwandige mandje. De standaardmandjes van de De'Longhi Dedica zijn dubbelwandig. Daar heb je dus een enkelwandig mandje van 51 mm nodig.

Waar moet je op letten als je begint?

• Het kan spetteren. La Marzocco en Seattle Coffee Gear noemen dat allebei. Leg in het begin een doekje op het rooster van de lekbak.
• Gebruik een hoger kopje en zet het dicht onder het mandje. Dan heeft een schuin straaltje minder ruimte om naast je kopje te spuiten.
• Je ziet elke fout. Een gewone uitloop verbergt kleine fouten, schrijft La Marzocco. Dat is juist het nut, maar het vraagt wat oefening.
• Er komt één straal uit. Twee kopjes tegelijk vullen gaat daarom lastig.

Past een bottomless portafilter op elke machine?

Nee. Een portafilter moet passen op de zetgroep, het deel van de machine waar je hem in draait. Het gaat om twee dingen: de doorsnede en de oren aan de zijkant. Gaggia en de Sage Oracle hebben eigen oren. Een portafilter van 58 mm past dus niet op elke 58 mm-machine.

• 51 mm: onder andere de De'Longhi Dedica EC685 en EC885. Zie de bottomless portafilter voor de Dedica.
• 54 mm: de Sage Barista-lijn, zoals de Barista Express, en de Bambino en Infuser. Sage noemt zijn Naked Portafilter geschikt voor 54 mm-portafilters van Sage. Zie ook de bottomless portafilter van 54 mm.
• 58 mm: E61-machines zoals de Lelit Mara en Profitec Pro 500. Gaggia en Sage Oracle hebben een eigen versie nodig. Zie de bottomless portafilter voor E61.

Weet je niet welke maat je machine heeft? Kijk in de maatgids.